fa از زیر سایه تا خانه (واکاوی سیر گسترش گونه چهار گوشه خانه در معماری بومی منطقه اورامان) معماری معماری كاربردي Applicable چکیده در تداوم سیر زندگی و پیدایش نیازهای نوین، آدمی ناگزیر به طراحی و ساختن است و سرآغاز هر خط بر مبنای دانسته‌ها و نیازها شکل می‌گیرد. این مهم یکی از عوامل‌ موفقیت و مقبولیت هر طرح است. و از سوی دیگر، در تجزیه و تحلیل لایه‌های مختلف تمدن و تاریخ هر سرزمین، معماری جایگاه خاصی دارد. عاملی که افکار، سلایق، درونمایه و مبانی نظری سازندگان را از سویی و قدرت و تکنولوژی ساخت آنان را از سویی دیگر به هم مرتبط می‌سازد. اما اهمیت مضاعف این شناخت در دستیابی به الگوهای پویا و رازهای موفقیت این معماری در جهت احیای آنان است. عواملی که می‌توانند در عصر نوین نیز، بخشی از راه حل مسائل معماری باشند. معماری در سرزمین کهن اورامان، اگرچه تاکنون، در ساختار کالبدی خود کم و بیش مورد بررسی بعضی از پژوهشگران قرار گرفته است. اما در بسیاری از زمینه‌ها، سربه مهر و ناشناخته، باقی مانده و نمی‌توان گفت که توانسته است در واکاوی ریشه‌های آن به ویژه در شکل گیری کالبدی و معنایی، نقشی آفریده باشد. لذا پژوهش پیش‌رو، با شناسای و برداشت انواع سکونتگاه‌ها و مطالعه سیر تکامل آن‌ها و مصاحبه با اهالی کهنسال این منطقه، تلاشی است در راستای شناسای و نقد سیر گسترش فرهنگ و فیزیک معماری بومی منطقه اورامان، تا چگونگی پیدایش و رشد شاخصه‌های کمی و کیفی خانه، به تناسب متغیرهای جغرافیا، اقلیم و شیوه زیست مردم استخراج شود. لذا روش تحقیق توصیفی و تحلیلی بوده و از منظر زمان، تحقیقی تاریخی محسوب می‌شود و سرانجام براساس نتایج حاصله به ترتیب بندی و تشریح ساختار سکونتگاه‌‌های راست گوشه، با شروع از زیر سایه درختان تا خانه‌های چند لایه و پیچیده بر پایه زمان و افزایش دخل و تصرف آدمی پرداخته ‌می‌شود. In the course of the continuity of life and the emergence of new needs, People are forced to design and build. The beginning of each line is formed based on knowledge and needs. This is one of the most important factors of success and acceptance for each project. On the other hand, in the analysis of different layers of civilization and the history of each land, architecture has a special place. What links thoughts, tastes, concepts and theoretical Principles of creators on the one hand and power and related construction technology on the other. But the greater importance of this knowledge is achieving a dynamic pattern and the secrets of success of this architecture to revive them. Factors that can also be part of solutions to modern architecture’s problems. Although architecture in the ancient land of Uraman has been studied by some of researchers, in many contexts it has remained sealed and unknown, and it cannot be said that it has played a big role in the analysis of the roots of physical shaping and semantics. Therefore this study is an endeavor to identify and critique the culture and physics of the process of the spread of Uraman’s vernacular architecture to how quantitative and qualitative factors of the houses are created and developed, according to variables of geography, climate and people's lifestyles with sketching and studying a variety of accommodations and Interviews with elderly residents. This study method is descriptive and analytical and from a time point of view, is a historical research. And finally according to the obtained results, starting with the shade under the tree to complex house with many layers, and based on time and human manipulation, the structure of rectangular dwellings will be categorized and analyzed. معماری بومی, سکونتگاه‌های اولیه, خانه, کلبه, منطقه اورامان vernacular architecture, primitive habitation, house, cottage, Uraman area 156 170 http://jfa.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-345-1&slc_lang=fa&sid=1 Gholamhosain Memarian غلامحسین معماریان memarian@iust.ac.ir 18003194753284600306 18003194753284600306 No Iran University of Science and Technology دانشگاه علم و صنعت ایران Sirwan Azimi سیروان عظیمی sirwan.arch65@gmail. Com 18003194753284600307 18003194753284600307 Yes Iran University of Science and Technology دانشگاه علم و صنعت ایران