en بررسی سازه ای گنبد مساجد جامع در دوره های مختلف تاریخ ایران عمومى General پژوهشي Research در فرهنگ اسلامی ، گنبد هنگامی که خود مظهر روشنی از کیهان زائی بنیادی اسلامی می گردد ، تصویرپردازی باستان خود را القاء می کند. علائم اسلامی چون مرکز ، دایره و کره ، که خود فطری گنبدند ، از طریق انتقالی نمادین یکسره تحقق می یابند. اگرچه گنبد مساجد، ارتباطی گریز ناپذیر با سایر عناصری دارد که به عملکرد و شکل مساجد ایرانی معنا می بخشد ولی خود به تنهایی رمز و رازها و نیز گفته  ها و ناگفته  هائی را در بر دارد که به طور مستقل مباحث مختلفی را فراروی محققان قرار داده است و در برخی موارد به خصوص در سالهای اخیر روند این مطالعات فزونی یافته است.گنبد مساجد ایرانی مقوله  های متنوعی نظیر نحوه پیدایش و تمایز آنها با گنبدهای ساخته شده در سایر ممالک، تفاوت شکل، سیستم‌های سازه‌ای و فرایندی که برای اجرای آنها طی قرون متمادی طی شده است، مقاومت و پایداری سازه ای، و نیز مبانی نظری مرتبط با منشاء شکوه و زیبایی را به خود اختصاص داده است. در این نوشتار ضمن اشاره مختصر به موارد برشمرده شده، به طور اجمالی به بررسی سازه ای گنبد مساجد جامع ایرانی پرداخته شده است. In Islamic culture, dome continues its ancient representation when it becomes a clear epitome of Islamic substantial creation of the universe. Islamic signs such as center, circle and sphere which are inherently dome are immediately realized via a symbolic transfer. Although domes have unavoidable relationship with other elements signifying Iranian mosques form and function, it includes secrets and mysteries and says and unsays. They have independently provided various discussions for researchers. In some cases and especially in recent years, these studies have increased. Iranian mosques have possessed diverse categories such as their state of emergence and distinction from domes built in other countries, different shape, structural systems and process of their execution during successive centuries, structural strength and stability, as well as theoretical principles related to beauty and magnificence. In this article, beside a concise indication of the above mentioned cases, the structural examination of Iranian Jameh mosques dome is done. گنبد , دوره های تاریخی , مساجد جامع ایران , سازه Dome, historical periods, Iran Jameh mosque, structure 149 156 http://jfa.iust.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-311-1&slc_lang=en&sid=1 Farnoosh Minooei فرنوش مینوئی fm_architect@yahoo.com 18003194753284600320 18003194753284600320 Yes Teaching in Azad university of Urmia مدرس دانشگاه آزاد ارومیه Lida Balilan لیدا بلیلان lidabalilan@hotmail.com 18003194753284600321 18003194753284600321 No Teaching in Azad university of Tabriz استادیار دانشگاه آزاد تبریز Farzad Derakhshan فرزاد درخشان fd_architect@yahoo.com 18003194753284600322 18003194753284600322 No Architect مهندس معمار Vahid Salmasi وحید سلماسی v_salmasi@yahoo.com 18003194753284600323 18003194753284600323 No Civil engineer مهندس عمران